хизмәтлиримиз

кириш сөз

үн ـ син

көп тиллиқ қуран

дини китаблар

күндә бир һәдис

рамизанлиқ сәһпә

саһабилар һаяти

мәзһәп вә пикир еқимлири

мақалилар

һөҗҗәтлик филимләр

мәшһур шәхсләр

тәрмиләр

рәсим албуми

тордин чүшүрүң

алақә қилиң

әбу ас ибни рәбиә (аллаһ униңдин рази болсун!)
 

"әбу ас маңа раст гәп қилдә

һәмдә вәдә берип , вапа қилди".

пәйғәмбәр әләйһиссалам .

әбу ас ибни рәбиә күч ـ қуввәткә толған, қариған кишини мәптун қилғидәк җәзибдарлиққа игә нәвқиран яш болуп, униңға амәт оң күзи билән қариған, уни юқири мәртивәниң зәрбаблири ориған иди. у өзидә йетилгән пәхирләнгидәк хисләтлири, вападарлиқ вә инсанпәрвәрликтәк алийҗанаплиқи, ата ـ бовилиридин қалдурулған йүз ـ абройлуқ мәртивиси уни әрәп чәвәндазлири ичидә алаһидә бир нәмунилик шәхскә айландурған иди. әбу ас қурәйшләрниң тиҗарәт дәстуридики қишлиқ вә язлиқ тиҗарәт қилишниң әң яхши тиҗарәт йолини мирас алған болуп, униң тиҗарәт карванлири мәккә билән шам арилиқида қиш- яз тохтимай қатнап туратти. униң карвини йүз төгә вә йүз адәмдин тәркип тапқан чоң типтики бир карван болуп, әбу асниң растчилиқи, вападарлиқи вә әқил- параситини синақтин өткүзгән мәккә әһли униңға ишинип униң тиҗаритигә өз мәбләғлирини қошқан иди.

пәйғәмбәр әләйһиссаламниң аяли униң һаммиси болуп хәдичә анимиз уни худди өз оғлидәкла яхши көрәтти. муһәммәд әләйһиссаламниң әбу асқа болған муһәббити хәдичә анимиздин қелишмайтти.

йилларниң өтүши билән пәйғәмбәр әләйһиссаламниң чоң қизи зәйнәп бойиға йетип худди порәкләп ечилған гүлдәк хуш ـ пурақ чечишқа башлиди. униңға мәккә мөтивәрлириниң диллири тәлпүнүшкә башлиди. уларниң униңға иштияқ бағлиши немә үчүн мумкин болмисун?! чүнки зәйнәп, нәсәби вә мәртивиси җәһәттә қурәйшләрниң әң есили, ата ـ аниси болса мәккиниң әң һөрмәткә сазавәр кишилири, өзи болса әдәп ـ әхлақта ата ـ анисиниң гүзәл әхлақлири билән хулуқланған турса, улар уни қолға кәлтүрүшкә қандақму тәлпүнмисун шундақла уни қолға кәлтүрүшкә қандақму җүрәт қилалисун?! уларниң җүрәт қилалмаслиқиниң йәнә бир сәвәби зәйнәбниң һаммисиниң оғли болған әбу ас уларниң алдини тосуп турған чоң бир тосақ иди.

зәйнәп билән әбу асниң той қилғиниға аридин узун өтмәй мәккә земини парлақ илаһий нур билән нурланди. аﷲ өз рәһмитиниң нишани болған муһәммәд әләйһиссаламни инсанларға һәқни йәткүзүшкә, өз йеқинлиридин башлап кишиләргә аﷲ ниң азабидин агаһландурушқа буйриди. униңға тунҗи иман кәлтүргүчиләрниң тунҗиси болған хәдичә анимиз болди. униңдин кейин қизлири зәйнәп, руқийә, умму күлсүм вә техи хилила кичик болған фатимәләр му иман кәлтүрди.

әмма униң күйоғли болған әбу ас ата ـ бовилириниң динидин айрилғиси кәлмигәнлики сәвәбидин өзи чин дилидин яхши көргән вә әң садиқ муһәбитини беғишлиған аяли қобул қилған динни қобул қилалмиди.

қурәйшләр билән муһәммәд әләйһиссалам оттурсидики зиддийәт өткүрләшкәндә қурәйшләр өз ـ ара бир ـ биригә тапа ـ тәнә қилишип: қоюңлар силәрни! силәр муһәммәдниң қизлирини оғулириңларға елип берип униң һәйвисини техиму көтүрувәттиңлар, навада уларниң қизлирини қойдурвәтсәңлар униң һәйвисиму сунатти, дейишти. улар бу пикирлиридин сүйүнүп әбу асниң қешиға келип: и әбу ас! аялиңниң талиқини берип уни дадисиниң өйигә кәткүзвәткин, биз сени қурәйшләрниң ичидин әң чирайлиқ вә әң яхши аяллири билән өйләп қойимиз, деди.

әбу ас: аﷲ билән қәсәмки! мән аялимдин һәргиз айрилмаймән, дунядики һәр қандақ аялни униңға тәң қилмаймән, дәп кесип җавап бәрди.

муһәммәд әләйһиссаламниң зәйнәптин башқа икки қизи руқийә билән умму күлсүм талақ қилинип қайтурветилгән иди. у иккисиниң қайтип кәлгинидин пәйғәмбәр әләйһиссалам әксичә сүйүнүп кәтти, у әбу асниңму зәйнәпни қайтуруп беришини үмүд қилатти, ликин бу чағларда мөмин аялларниң мушрик билән никаһлиниши техи чәкләнмигән болғачқа буниңға уни мәҗбурлиялмайтти.

пәйғәмбәр әләйһиссалам мәдинигә һиҗрәт қилған, ислам дини күчәйгән, қурәйшләр билән мусулманлар оттурисида бәдри уруши йүз бәргән чағда әбу асму бу урушқа чиқишқа мәҗбурланған иди. бәдри урушиниң нәтиҗиси қурәйш мушрикриға наһайити еғир бир мәғлубийәт вә хорлуқ елип келип уларниң бурнини топиға милиди. һәдидин ашқан азғунларниң һәйвиси қаттиқ йәргә урулуп бәзилири өлтүрүлсә бәзилири әсиргә чүшти йәнә бәзилири болса рәсваларчә қечип қутулди. әсиргә елинғанларниң қатарида әбу асму бар иди.
пәйғәмбәр әләйһиссалам әсирләрниң өзлирини қутулдуруриши үчүн төләйдиған төләм пулиниң чикини тохтутуп бәрди. бу тохтам миқдари әсирләрниң қәвми ичидики мәртивиси вә байлиқиға қарап миң дәрһәмдин төт миң дәрһәмгичә қилип бекиткән иди.

мәккә билән мәдинә арилиқида өз уруғ ـ туғқанирини қутқузуш үчүн төләм пуллирини көтүрүшүп келип ـ кетиватқан әлчиләрниң айиғи үзүлмәйтти. зәйнәпму әбу асни қутулдурвелиш үчүн бир әлчини төләм пули билән биргә әвәтти. униң әвәткән төләм пули ичидә униң тойи болған күни аниси хәдичә униңға совға қилған бир булапкиму бар иди. бу булапкини көргәндә пәйғәмбәр әләйһиссаламниң мубарәк йүзини қайғу ـ әләм қаплиди. у қизиға ичи ағрип саһабиларға: зәйнәп бу малларни әбу асниң төләм пули үчүн әвәтипту, әгәр силәр униң ери әбу асни қоюп беришни, бу малларни өзигә қайтуруп беришни тоғра көрсәңлар шундақ қилиңлар! деди. саһабилар: болиду, и аﷲ ниң пәйғәмбири! сени рази қилиш үчүн биздин немини тәләп қилсаң шуни қилишқа тәйярмиз, дәп җавап беришти.

лекин, пәйғәмбәр әләйһиссалам әбу асниң қоюп бәргичә униң мәккигә барған һаман қизи зәйнәпни мәдинигә йолға селип қоюшини шәрт қилди. у мәккигә қайтипла вәдисигә вапа қилип аялини дадисиниң әлчилиригә тапшуруп бериш үчүн тәйярлинишқа бойриди вә аялиға дадисиниң әлчилириниң мәккидин йирақ болмиған бир җайда уни сақлап туруватқанлиқини ейтти. у аялиниң сәпәргә лайиқ озуқ ـ төликини вә улағлирини тәйярлап қериндиши әмри ибни рәбиәни аяли зәйнәпкә һәмраһ болуп уни сақлаватқан кишиләргә сақ ـ саламәт тапшуруп беришкә бойриди.

әмри ибни ас оқясини долисиға артип оқданни елип йәңгиси зәйнәпни каҗуға олтурғузуп күп ـ күндүздила мәккидин йолға чиқти. уни кишиләрниң көз алдидила елип маңғачқа кишиләр тәвринип кәтти вә бу иккисиниң алдини тосуп зәйнәпкә тәһдид салди. бу чағда әмри оқясини бәтләп уларға: аﷲ билән қәсәмки! ким зәйнәпкә йеқинлишидикән униң җенини алимән! дәп кишиләрни чикиндүрди. чүнки у атқан оқи хата кәтмәйдиған мәргән иди. бу чағда кишиләр арисида турған әбу софиян алдиға чиқип: и қериндишиминң оғли! қуралиңни йиғиштур, биз сөзлишәйли деди. әмри қуралини йиғиштурвалди. әбу софиян униңға: сән яхши қилмидиң, сән зәйнәпни кишиләрниң алдидила очуқ ـ ашкара елип маңсаң қандақ болғини? әрәпләрниң һәммиси бизниң бәдридики мәғлубийитимизни вә муһәммәдниң қули арқилиқ бизгә йәткән зиянни билиду. сән мушундақ әһвалда зәйнәпни хәлиқаләм алдида очуқ ـ ашкара елип маңсаң башқа қәбилиләр бизни қорқунчақ, ярамсизлар! дәп заңлиқ қилмамду? сән һазирчә зәйнәпни қайтуруп кәткин, кишиләр зәйнәпни қайтуруп әкәтти, дәп ойлиғанда андин уни юшурун елип чиқип дадисиниң әлчилиригә тапшуруп бәргин, бизниң униңға һаҗитимиз йоқ, деди. әмир буниңға мақул болуп зәйнәпни мәккигә қайтуруп әкәлди вә уни аридин бирқанчә күн өткәндә кечиси елип чиқип дадисиниң әлчилиригә тапшуруп берип қайтип кәлди.

әбу ас аяли зәйнәптин айрилғандин кейин мәккидә бир мәзгил турди вә мәккә фәтһи қилиништин сәл илгири шамға тиҗарәткә барди. у 200 төгә вә 175 адәмдин тәркип тапқан карвини билән мәккигә қайтишида пәйғәмбәр әләйһиссаламниң қошунлиридин бири мәдинигә йеқин бир җайда униң карвинини тосуп карванларни алдиға селип һәйдәп маңди. ликин әбу ас қечип кетип қолға чүшмиди. кечә келип қараңғулуқ өз пәрдисини ташлиғанда әбу ас қараңғулуқтин пайдилинип юшурунған вә иһтият қилған һалда мәдинигә керип зәйнәпниң өйигә кәлди вә униңдин панаһлиқ тилиди, зәйнәп униңға панаһлиқ бәрди.

әтиси әтигәндә пәйғәмбәр әләйһиссалам бамдат намизи үчүн мәсҗиткә чиқип миһрапта туруп намаз үчүн тәкбир оқуватқанда зәйнәп аяллар арисида туруп: и халайиқ! мән муһәммәдниң қизи зәйнәп, мән әбу асқа панаһлиқ бәрдим, силәрму униңға панаһлиқ бериңлар! дәп товлиди. пәйғәмбәр әләйһиссалам намаздин салам берип болуп кишиләргә қарап: "мән аңлиғанни силәрму аңлидиңларму?" дәп сориди. кишиләрниң һәммиси: һәә, аңлидуқ? дейишти. пәйғәмбәр әләйһиссалам өйигә қайтти вә қизи зәйнәпкә: сиз әбу асни һөрмәтләң, лекин шуни билиңки у сизгә һалал болмайду, деди. андин у мал вә кишиләрни олҗа алған кишиләрни чақирип:: силәр әбу асни билисиләр, силәр униң малирини ғәнимәт алдиңлар, әгәр силәр яхшилиқ қилип униң малирини қайтуруп бәрсәңлар биз яхши көридиған бир ишни қилған болисиләр, навада қайтуруп бәрмәймән, десәңларму мәйли, чүнки у силәргә аﷲ бәргән ғәнимәт, силәр униңға һәқлиқ" деди. саһабилар: и аﷲ ниң пәйғәмбири! биз у малларни қайтуруп берәйли! дейишти.

әбу ас маллирини қайтурвалғили кәлгәндә саһабилар униңға: и әбу ас! сән қурәйшләр ичидә һөрмәткә сазавәрсән, сән һәм пәйғәмбәр әләйһиссаламниң тағисиниң оғли вә униң күйоғлисән, сән иман ейтип мусулман болсаң, биз саңа бу малларниң һәммисини бәрсәк, сән қешиңдики мәккә әһлиниң бу маллиридин пайдилинип биз билән бу йәрдә қалсаң болмамду? девиди, у: силәр мени бу йеңи динға өз динимдин алдамчилиқ билән чақиришиңлар немә дегән яман! дәп җавап бәрди.

әбу ас маллирини елип карвини билән мәккидин йүрүп кәтти вә мәккигә берипла һәр бир һәқ игисиниң һәқлирини ада қилғандин кейин: и қурәйш хәлқи! мәндә бирәрсиңларниң алмай қалған мели барму? дәп сориди. улар: йоқ, саңа аﷲ яхши мукапат бәрсун! биз сениң интайин вападар икәнликини билдуқ! дейишти, әбу ас уларға қарап: мән силәрниң һәқлириңларни берип болдум, әмди бир аﷲ дин башқа илаһ йоқ, муһәммәд аﷲ ниң әлчиси дәп гуваһлиқ беримән! аﷲ билән қәсәмки! мениң мәдинидә муһәммәд әләйһиссаламниң қешида иман кәлтүрүшүмдин пәқәтла силәрниң мени: маллиримизни йәвалмақчи болупту... дәп гуман қилип қилишиңларла тосуп қалған иди, мана әмди аﷲ алдида силәрниң һәқлириңларни ада қилип болғинимда вә үстүмдики мәсулйәтни ада қилип болғинимда мусулман болдум... ! деди.
шуниңдин кейин у мәккидин чиқип пәйғәмбәр әләйһиссаламниң қешиға кәлди, пәйғәмбәр әләйһиссалам униң кәлгәнликидин наһайити хошал болди вә униңға аяли зәйнәпни қайтуруп бәри. пәйғәмбәр әләйһиссалам даим: "әбу ас маңа қилған сөзидә растчил болди! маңа қилған вәдисигә вапа қилди!" дәйтти.

саһабиләр һаяти сәһипсигә қайтиш>